تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت در دنیاست و بخش قابل توجهی از نفت و فرآوردههای نفتی جهان (و البته بسیاری اقلام دیگر) از این مسیر عبور میکنه. به همین دلیل، هرگونه اختلال در تردد نفتکش‌ها یا بسته شدن تنگه هرمز میتونه مستقیماً روی بازار انرژی و قیمت نفت اثر بذاره.
احتمالاً بارها شنیدید که حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکنه. حالا در این مقاله از سنجش بروکر، می‌خوایم توضیح بدیم که این عدد در واقع چقدر بزرگه و این میزان وابستگی به عبور نفتکش‌ها از هرمز چه ابعاد جهانی و اقتصادی داره.
اهمیت تنگه هرمز برای نفت چیست؟
تنگه هرمز بین ایران و عمان قرار گرفته و خلیج فارس رو به دریای عمان و اقیانوس هند وصل میکنه. عرض تنگه در باریک‌ترین قسمت حدود ۲۱ مایل هست، اما مسیر کشتیرانی اختصاص‌یافته برای عبور کشتی‌ها در هر جهت فقط حدود ۲ مایل عرض داره.
اهمیت اصلی هرمز به حجم نفتی برمی‌گرده که از این مسیر جابه‌جا میشه. طبق داده‌های EIA، در سال ۲۰۲۵ به‌طور میانگین روزانه حدود ۲۱.۲ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده؛ رقمی که حدود ۱۵.۱ میلیون بشکه ازش مربوط به نفت خام و میعانات و حدود ۶.۱ میلیون بشکه مربوط به فرآوردههای نفتی بوده.
میعانات (Condensate) نوعی هیدروکربن سبک و مایعه که معمولاً همراه با گاز طبیعی از چاه‌های گازی یا نفتی خارج میشه.
پس دلیل اهمیت تنگه هرمز فقط به صادرات نفت خام برنمی‌گرده. بنزین، گازوئیل و سایر فرآوردههای نفتی هم از این مسیر عبور میکنن و اختلال در هرمز میتونه بازار کل فرآوردههای نفتی رو تحت تأثیر قرار بده.
لازم به ذکره که اهمیت تنگه هرمز حتی از این هم فراتره و بخش قابل توجهی از تجارت LNG و کودهای دریابرد هم از این مسیر انجام میشه.
چند درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند؟
برای اینکه میزان نفت عبوری از هرمز رو دقیق‌تر پیدا کنیم، باید درصدش رو با کل تجارت دریابرد نفت مقایسه کنیم. طبق داده‌های EIA، در نیمه اول ۲۰۲۵ حدود ۷۹.۸ میلیون بشکه نفت در روز از طریق تجارت دریابرد جابه‌جا شده که سهم تنگه هرمز از این جریان حدود ۲۰.۹ میلیون بشکه در روز بوده. یعنی نزدیک به یک‌چهارم تجارت دریابرد نفت جهان از این مسیر عبور می‌کرده.
توجه داشته باشید این درصدی که گفتیم مربوط به شرایط عادی هست، نه شرایط استثنا و بحرانی.
تاثیر بسته شدن تنگه هرمز بر قیمت نفت چیست؟
به‌طور کلی، بسته شدن تنگه هرمز از دو روش میتونه قیمت نفت رو افزایش بده:
۱. عرضه نفت کاهش پیدا میکنه:
اگر نفتکش‌ها نتونن از هرمز عبور کنن، بخشی از نفت تولیدشده در کشورهای حاشیه خلیج فارس نمی‌تونه به بازار مصرف برسه. در نتیجه، حجم نفت قابل دسترس برای خریدارها کمتر میشه و نگرانی درباره کمبود عرضه بالا میره. در نتیجه، خریدارها حاضرن برای خرید نفت قیمت بالاتری پرداخت کنن. همین افزایش تقاضا و کمبود عرضه، فشار صعودی روی قیمت نفت ایجاد میکنه.
۲. ریسک بازار افزایش پیدا میکنه:
حتی اگه هنوز کمبود واقعی ایجاد نشده باشه، «احتمال» بسته شدن مسیر میتونه باعث افزایش هزینه بیمه نفتکش‌ها، کرایه حمل و هزینه‌های لجستیکی بشه. از طرف دیگه، معامله‌گرها معمولاً احتمال کمبود در آینده رو هم در قیمت‌های فعلی لحاظ میکنن.
آیا بسته شدن تنگه هرمز باعث افزایش قیمت نفت میشود؟
بله؛ برای اینکه تأثیر بسته شدن تنگه هرمز بر قیمت نفت رو بهتر درک کنید، کافیه حجم عبوری از هرمز رو با شرایط عادی مقایسه کنید. طبق آخرین داده‌های EIA، جریان نفت از این تنگه در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز رسیده؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۱ میلیون بشکه در روز بوده. یعنی حجم عبوری از هرمز نسبت به سطح معمول سال ۲۰۲۵ حدود ۷۷ درصد کاهش داشته.
همزمان، قیمت برنت در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ نوسان شدیدی داشت و در ۲۹ آوریل به ۱۱۸ دلار در هر بشکه رسید.
اگر تنگه هرمز بسته شود قیمت نفت چقدر بالا می‌رود؟
قیمت نفت به چند عامل مختلف بستگی داره:
- چه مقدار از صادرات واقعاً متوقف بشه
- اختلال چند روز یا چند ماه ادامه داشته باشه
- کشورهای تولیدکننده چقدر بتونن تولید رو افزایش بدن
- چه مقدار نفت در ذخایر تجاری و استراتژیک وجود داشته باشه
- مسیرهای جایگزین چقدر ظرفیت داشته باشن
- و بازار چقدر احتمال ادامه بحران رو جدی بگیره
طبیعتاً پیش‌بینی دقیق قیمت نفت در صورت بسته شدن تنگه هرمز ممکن نیست؛ اما برای اینکه دید بهتری از واکنش بازار داشته باشیم، می‌تونیم از تنش بین ایران و آمریکا و تأثیری که بسته شدن تنگه هرمز روی قیمت نفت گذاشت، به‌عنوان یک نمونه تاریخی استفاده کنیم.
طبق داده‌های UNCTAD، در جریان اختلالات سال ۲۰۲۶، قیمت برنت بین ۲۷ فوریه تا ۹ مارس حدود ۲۷ درصد افزایش پیدا کرد و از ۹۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز نگرانی درباره عرضه انرژی رو بالا برد و بازار نفت به این ریسک واکنش نشون داد.
ما تیم تحلیلی سنجش بروکر، هر هفته تحلیل نفت رو منتشر می‌کنیم. در این تحلیل‌ها هم روند قیمت از نظر تکنیکال بررسی میشه و هم عوامل فاندامنتال مثل وضعیت عرضه و تقاضا، اخبار مهم اقتصادی و تحولات ژئوپلیتیکی مورد بررسی قرار می‌گیرن. بنابراین برای دنبال کردن سناریوهای احتمالی قیمت نفت و تغییرات بازار، می‌تونید تحلیل‌های هفتگی نفت در سنجش بروکر رو دنبال کنید.
افزایش قیمت نفت چه تأثیری رو کل اقتصاد دارد؟
وقتی نفت گرون‌تر میشه، هزینه سوخت و حملونقل هم بالا میره و این افزایش هزینه روی قیمت کالاها تأثیر مستقیم میذاره. در اقتصادهای وابسته به واردات انرژی، این شوک میتونه فشار بیشتری روی تورم، نرخ ارز و میزان کلی رشد اقتصادی ایجاد کنه.
دوباره به گزارش UNCTAD رجوع می‌کنیم؛ بعضی از اقتصادهای آسیب‌پذیر وابستگی بالایی به نفت وارداتی از منطقه هرمز دارن. برای مثال، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹۹ درصد از نفت وارداتی سیشل و ۶۱ درصد از نفت وارداتی اوگاندا از این منطقه تأمین شده. این سهم برای موریس ۵۸.۳ درصد، تانزانیا ۵۶ درصد و زامبیا ۴۴.۷ درصد بوده.
حالا با این وجود، اختلال در تردد نفت از تنگه هرمز میتونه تأمین نفت این کشورها رو با مشکل مواجه کنه و اونا رو به سمت منابع و مسیرهای جایگزین سوق بده؛ مسیری که ممکنه هزینه بیشتری داشته باشه و دسترسی به نفت رو هم محدودتر کنه. در نتیجه، افزایش هزینه واردات انرژی و قیمت سوخت میتونه فشار زیادی بر اقتصاد این کشورها وارد کنه.
آیا مسیر جایگزینی برای صادرات نفت از تنگه هرمز وجود دارد؟
بله، اما ظرفیت این مسیرها برای جایگزینی کامل هرمز کافی نیست.
عربستان و امارات مهم‌ترین زیرساخت‌های جایگزین رو در اختیار دارن. طبق برآورد EIA، خطوط لوله عربستان و امارات در مجموع حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز ظرفیت انتقال نفت برای دور زدن تنگه هرمز دارن.
یکی از مهم‌ترین این مسیرها، خط لوله East-West عربستانه که نفت رو از مناطق شرقی کشور به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکنه. ظرفیت اسمی این خط حدود ۷ میلیون بشکه در روزه و حدود ۵ میلیون بشکه از این ظرفیت برای صادرات در نظر گرفته شده.
امارات هم خط لوله Abu Dhabi Crude Oil Pipeline رو در اختیار داره که با ظرفیت حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز نفت رو به فجیره، خارج از تنگه هرمز، منتقل میکنه.
بنابراین بخشی از نفت میتونه از مسیرهای جایگزین صادر بشه، اما ظرفیت این خطوط با حجم حدود ۲۰ میلیون بشکه نفتی که به‌طور معمول از هرمز عبور میکنه فاصله زیادی داره.
جمع‌بندی
تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های بازار انرژیه و روزانه حدود ۲۰.۹ میلیون بشکه نفت و فرآورده ازش عبور میکنه. این حجم معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی و یک‌چهارم تجارت دریابرد نفت جهانه.
به همین دلیل، بسته شدن تنگه هرمز میتونه از طریق کاهش عرضه، افزایش هزینه حملونقل و بیمه و بالا رفتن ریسک بازار، قیمت نفت رو افزایش بده. البته این افزایش قیمت عدد ثابتی نداره و به مدت بحران، حجم نفت خارج‌شده از بازار، ذخایر و ظرفیت مسیرهای جایگزین بستگی داره.
دیدگاهت درباره این مقاله را با بقیه به اشتراک بگذار