افزایش اخیر قیمت کالاهای کشاورزی فقط نتیجه شرایط آبوهوایی یا کاهش تولید نیست؛ بخش مهمی از این رشد به افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و تشدید تنش نظامی میان ایران و آمریکا مربوط میشود.
در ماههای اخیر، بازارهای جهانی شاهد همزمانی چند عامل بودهاند؛ از اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی گرفته تا افزایش هزینه انرژی و نگرانی درباره تأمین نهادههای کشاورزی. همین موضوع باعث شده معاملهگران، احتمال افزایش هزینه تولید و کاهش عرضه برخی محصولات را جدیتر دنبال کنند.
تنگه هرمز؛ نقطه اتصال انرژی و کشاورزی جهان
یکی از مهمترین کانالهای انتقال اثر جنگ به بازار غذا، تنگه هرمز است. این مسیر یکی از حیاتیترین مسیرهای انرژی جهان محسوب میشود و اختلال در عبور نفتکشها و کشتیهای تجاری میتواند هزینه حملونقل جهانی را افزایش دهد.
با افزایش درگیریها در منطقه، تردد کشتیها در این مسیر کاهش پیدا کرد و نگرانی درباره امنیت انتقال انرژی و کالاهای اساسی بالا رفت. گزارشها نشان میدهد حتی با ادامه فعالیت بخشی از مسیر، جریان صادرات نفت منطقه همچنان پایینتر از سطح عادی قرار داشته و ریسک حملونقل افزایش یافته است.
افزایش قیمت انرژی؛ هزینه تولید کشاورزی بالا میرود
کشاورزی مدرن وابستگی زیادی به انرژی دارد؛ از سوخت ماشینآلات کشاورزی گرفته تا حمل محصولات، تولید کود و فرآوری مواد غذایی.
افزایش قیمت نفت و سوخت در نتیجه تنشهای منطقهای، مستقیماً هزینه زنجیره تأمین غذا را بالا میبرد. اگر کشاورزان مجبور شوند هزینه بیشتری برای سوخت، حملونقل یا نهادهها پرداخت کنند، این افزایش هزینه معمولاً در ادامه به قیمت نهایی محصولات منتقل میشود.
نگرانی از اختلال در بازار کود و نهادههای کشاورزی
یکی دیگر از مسیرهای مهم تأثیر جنگ، بازار کودهای شیمیایی است.
کشورهای منطقه خلیج فارس نقش مهمی در تولید و صادرات برخی نهادههای مورد نیاز کشاورزی، مانند اوره و آمونیاک دارند. هرگونه اختلال در تولید یا حمل این محصولات میتواند هزینه کاشت محصولات اصلی مانند گندم، ذرت و برنج را افزایش دهد.
افزایش قیمت کود معمولاً با فاصله زمانی روی بازار غذا اثر میگذارد؛ زیرا کشاورزان در فصلهای بعدی کاشت با هزینه بالاتر تولید مواجه میشوند و ممکن است میزان مصرف کود یا سطح زیرکشت را کاهش دهند.
چرا گندم، شکر و کاکائو بیشتر تحت فشار قرار گرفتند؟
در کنار بحران انرژی، بازار محصولات کشاورزی از عوامل دیگری مانند جنگ روسیه و اوکراین، شرایط آبوهوایی و کاهش چشمانداز تولید نیز تأثیر گرفته است.
-
گندم: به دلیل اهمیت صادرات روسیه و اوکراین، هرگونه اختلال در مسیرهای دریای سیاه میتواند عرضه جهانی را تحت فشار قرار دهد.
-
شکر و کاکائو: شرایط نامساعد جوی، کاهش تولید در برخی مناطق و نگرانی درباره ذخایر باعث افزایش حساسیت بازار نسبت به این محصولات شده است.
آیا جنگ ایران و آمریکا باعث افزایش مستقیم قیمت مواد غذایی میشود؟
اثر جنگ معمولاً بهصورت مستقیم و فوری روی قیمت فروشگاهها دیده نمیشود. بین افزایش قیمت کالاهای پایه و رسیدن آن به مصرفکننده، یک فاصله زمانی وجود دارد.
در این فاصله عواملی مانند ذخایر جهانی، قراردادهای تأمین، سیاستهای دولتها و توان تولیدکنندگان برای جذب هزینههای بالاتر تعیین میکنند که فشار قیمتی چقدر به مصرفکننده منتقل شود. (Reuters)
جمعبندی بازار
در حال حاضر بازار محصولات کشاورزی با یک ریسک ترکیبی مواجه است:
- جنگ ایران و آمریکا → افزایش ریسک حملونقل و انرژی
- افزایش قیمت نفت و سوخت → رشد هزینه تولید و توزیع
- اختلال احتمالی در کود و نهادهها → افزایش هزینه کشاورزان
- ریسک آبوهوایی و کاهش تولید → فشار بیشتر روی عرضه جهانی
به همین دلیل، معاملهگران کالاها در کنار عوامل بنیادی مانند میزان تولید و ذخایر، اکنون تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه را نیز بهعنوان یکی از عوامل مهم تعیینکننده قیمت محصولات کشاورزی دنبال میکنند.
منابع:
-
Reuters – تأثیر جنگ ایران و آمریکا بر انرژی، حملونقل و بازارهای جهانی:
(Reuters) -
Reuters – گزارش شاخص قیمت مواد غذایی FAO و اثر جنگ ایران، آبوهوا و اختلالات تجاری:
(Reuters) -
Associated Press – اثر افزایش قیمت نفت بر هزینه حملونقل و مواد غذایی:
(AP News) -
The Guardian – اختلال صادرات غلات دریای سیاه و اثر آن بر قیمت غذا:
(The Guardian)
دیدگاهت درباره این مقاله را با بقیه به اشتراک بگذار